Wat moet ons met Jurie van den Heever doen? (1)

jurie-vd-heever-kerk1
My weergawe van Jurie se voorblad simboliseer die woorde van Rom.1:22-25: “Terwyl hulle voorgee dat hulle wys is, het hulle dwaas geword…
hulle wat die waarheid van God verruil het vir die leuen en die skepping vereer en gedien het bo die Skepper wat geprys moet word tot in ewigheid.”

(Apologies to English readers. I am reflecting on a new Afrikaans book that is causing some disturbance in the Christian community over here. The author, a well known South African palaeontologist, suggests that churchgoers should drop the idea of an almighty, omniscient and all knowing God, who has a son named Jesus, for a “natural spirituality” or “ecomorality.” How can one not say something?)

“A man can no more diminish God´s glory by refusing to worship Him than a lunatic can put out the sun by scribbling `darkness´ on the wall of his cell.” -C.S. Lewis

Wat maak ‘n mens met Jurie van den Heever en sy nuwe boek? (“Wat moet ons met ons Kerk doen?”)

Ek sou graag niks wou doen nie. Toe ek tien jaar gelede my verhouding met denominasionele Christenskap gebreek het, het ek belangstelling verloor in kerkpolitiek en alles wat daarmee gepaard gaan.

Ek het ook belangstelling verloor in geeslose fakulteitsteologie en die absurde idee dat daar ‘n kousale verband tussen akademiese geleerdheid (van watter aard ook al) en kennis van God bestaan.

So ek hou gewoonlik verby boeke soos Jurie s’n.

Maar ek kon nie help om op te merk dat Jurie se boek vir ‘n rukkie hier in Bloem se Exclusive Books ‘n “bestseller” geword het nie. Dit beteken dat mense die boek lees, en (soos dit dikwels gaan met nominale kerkmense) dat van hulle glo wat hulle lees.

En so het ek met ‘n sug my kopie gekry (teen ‘n pynlike prys van 10 Cappuccinos), en ook begin lees…

Jurie se “Kerk”

Die boek gee ons wel insig in die probleem van Jurie se kerk (Hy is klaarblyklik steeds ‘n NG lidmaat – vandaar die “ons”), maar dit het eerder met Jurie se denkwyse en benadering tot teologie te doen as met sy gevolgtrekkings. Jurie openbaar op ‘n besondere wyse die psige van ‘n lidmaat wat ontnugter is met ‘n kerkgod wat geskep is in die naam van godsdienstradisie en menslike oorlewering. (Daarmee suggereer ek hoegenaamd nie dat alle NG mense ‘n kerkgod aanbid nie.)

Dit is Calvyn en Calvinisme net waar jy kyk, en natuurlik Augustinus. Kuyper en Dooyeweerd steek ook kop uit.

En hier is Jurie se voorstel: Ons moet breek met ‘n middeleeuse Augustiniaanse paradigma wat daartoe gelei het dat die Christelike godsdiens en teologie nou in ‘n krisis verkeer. Maar let op: Dit is nie net NG lidmate wat moet herbesin oor hul geloof nie, maar sommer ons almal.

Huh?

Dis Jurie se reg om sy kerk aan te vat, en te besin oor haar teologie. Maar hy behoort dit daar diep binne in sy kerk te doen. Wat hy nie moet doen nie is om God en Jesus Christus op die markplein aan te vat, en sy aanval te verdedig met absurditeite wat lewensvreemd is vir gelowiges wat buite sy kerktradisie staan.

Hierdie is ‘n ou laai van ongelowige/afvallige susterskerklidmate en -professore. God is onder verdenking want die “kerk” het allerhande vreeslike goed aan ons gedoen, soos om apartheid te regverdig uit die Bybel, en ons te verbied om te dans, en ons te dreig met ‘n hel waar demone ons gaan martel as ons na Rodriguez se musiek luister, en en en. Nou is ons kwaad.

As die kerkgod val dan tuimel sy aanbidders saam na benede. Dit maak seer en dis ‘n verleentheid. So kom ons kyk wie ons kan saamtrek.

Met groot respek: Ek ken nie hierdie god van wie jy praat nie, Jurie. Hy het niks met my uit te waai nie, en dit voel vir my ‘n bietjie verwaand dat jy insunieer dat ek en ander oor ons geloof moet besin omdat jy joune verloor het (of nooit gevind het nie). Jy laat my dink aan ‘n vreemdeling wat my in die middel van die nag wakkerklop en vertel dat ek my vrou moet los omdat sy huweliksverhouding nie op dreef kom nie. Hy het my innige simpatie, maar ek gaan nie na hom luister nie. En ek sal almal in die straat af vertel om hom ook te ignoreer.

Weet Jurie dat daar talle gelowiges wereldwyd is wat nie ‘n saak het met Augustinus se teologie nie, en hordes wat oortuig is dat Calvyn nooit die God geken het in wie se naam hy sy teologiese opponente laat opsluit, martel en verbrand het nie?

Weet hy van die Hervormers se terreurveldtog teenoor groepe soos die Anabaptiste, en dat lg. sal giggel vanuit hul bloedbevlekte grafte as hulle moet hoor dat iemand oor Christenskap wil herbesin op grond van goed wat Augustinus en Calvyn kwytgeraak het?

Weet hy dat die “kerk” (die ander een) ‘n formidabele mag was om apartheid tot ‘n einde te bring?

En so kan ons aangaan…

Die Christenskap waarteen Jurie ten velde trek is ‘n karikatuur wat soos Frankenstein se monster aanmekaargeweef is vanuit ‘n seleksie van denominasionele persepsies en onkundige afleidings, meesal vanuit die Calvinisme en hiper-fundamentalisme, en is (genadiglik) nie verteenwoordigend van die Christelike geloof soos dit in die eerste eeue bestaan het nie, en steeds in menige vorme buite institusionele denominasionalisme bestaan nie.

 Jurie se god

Die god waarteen Jurie in opstand kom is net so karikatuuragtig.

Om maar een voorbeeld te noem: Jurie drup van sarkasme as hy die Bybel se skeppingsverhaal gebruik om na God te verwys as ‘n “nutsman.” En dan noem hy God ‘n leuenaar omdat Adam en Eva kwansuis nie oombliklik gesterf het soos God gesê het nie.

‘n Mens sou graag vir Jurie wou herinner dat die “dood” ietsie meer is in die Bybel as om bloot jou laaste asem uit te blaas, maar dit sal nutteloos wees. Jurie weier botweg om die Skrif te gebruik om die Skrif te interpreteer (‘n majestieuse hermeneutiese beginsels), want hy glo nie in die inspirasie van die Skrif nie. Die Bybel het ook maar net ge-ewoleer, soos alles rondom ons. Daar is nie sprake van enige intelligensie agter die skerms nie.

Dit is dus onmoontlik om vanuit ‘n geloofsperspektief ‘n sinvolle gesprek met Jurie te hê. Dit is jammer, want ek sou graag vir hom ‘n paar goed wou sê. Soos dat geen boek in die wereld meer eksplisiet is oor die versluiering van God as die Bybel self nie, en dat God oral daarin getuig van sy gewoonte om sy spore uit te vee vir mense wie hom soos ’n navorsingsobjek wil benader.

Hierdie karaktertrek van God het niks met moedswilligheid te doen nie, en alles met liefde. As die ontdekking en kennis van God, en ons toegang tot hom, met dieselfde voorwaardes gekom het as wat vereis word deur die fossiele in die grotte waaroor Jurie so lekker praat, en wat onlangs weer in die nuus was, dan was ouens soos Jurie ons profete en ons was die leke. En dan het die ongeletterdes van hierdie wereld nie net ‘n sosiale agterstand gehad nie, maar ook ‘n geestelike een.

Die Bybel sê dit werk andersom. God ontsluier nie homself, of antwoord die vraag oor sy bestaan, op ‘n wyse wat afhanklik is van die nuutste “navorsingmetodiek” waaroor Jurie so opgewonde is nie, en waartoe hy uitmuntende toegang het as ‘n geleerde wit professor nie.

Nee, hy doen dit op ‘n manier wat toeganklik is vir ‘n weeskind in die strate van Calcutta en ‘n enkelouer in droogtegeteisterde Midde-Afrika wie haar kinders aan die lewe hou met broodkrummels en gebed.

Jurie sê hy slimmer as sy. Haar gebede is “selfterapie” en niks meer nie. Daarmee verwoes hy die hoop van elke slagoffer van ongeregtigheid wie ooit in sy/haar diepste nood vir God aangeroep en op hom vertrou het toe niks anders meer gewerk het nie.

Jurie kan nie aanvaar dat God homself kan openbaar buite die sfeer van dit wat ons “wetenskap” noem nie. Hy kan nie aanvaar dat die wyse waarop die Bybel oor God se selfopenbaring praat ooreenstem met die wyse waarop ‘n vrou kies om haarself te ontsluier vir haar man nie, en dat dit haar prerogatief is om dit te doen soos en wanneer sy wil nie, en dit te beperk tot ‘n verhouding van wedersydse liefde en kennis wat kopkennis (en Jurie se geliefde “rede” waarna hy so dikwels verwys) transendeer nie.

Nie alle ontdekkings hang af van die inisiatief of slimmigheid van die ontdekkingreisiger nie, veral nie as dit heilige grond is wat ontdek word nie.

En dit laat my weer dink aan die man wat my wakkerklop in die middel van die nag. “Ons moet herbesin oor jou verhouding met jou vrou,” se hy vir my. “Ek het navorsing gedoen, en die Victoriaanse beskouiing van die huwelik is nonsens. Jy moet uit hierdie ding kom. Daar is geen intimiteit of seksualiteit in jou huwelik nie. Ek sien niks nie en en ek vind geen bewyse daarvoor nie. Ek weet. Ek is ‘n Paleontoloog.”

Ek onthou ‘n vakansie lank gelede. Ek het my 1985 Honda XR500 saamgevat, en soggens vroegskemer by die huis uitgesluip terwyl almal geslaap het. Ek het langs die wit strande afgery tot by die langste strand, met die koelte van die seebries in my gesig. Daar het ek tussen die golwe geswem en dryf, waarna ek op die strand gaan sit en kyk het hoe die son opkom oor die magtige Indiese Oseaan. Ek het my verwonder oor alles – die seemeeue, die branders, die sout op my lippe, die onuitspreeklike heerlikheid van die lewe wat God vir ons geskenk het. God was oral, en hy was so sigbaar soos die dag wat rondom my ontvou het. Ek het met hom gepraat, en gepraat – in verwondering oor sy beeldskoonheid, en oor die voorreg om te kan wees. Daarna het ek ‘n entjie opgestap met die strand, tot waar ek kon kofffie kry en sit en skryf oor God. Ek was betower, en vredevol, en gelukkig.

Dit het my jare geneem om uit te vind dat hierdie ongelooflike emosie nie vlietend hoef te wees nie, maar dat dit so deel van ‘n persoon kan word soos asemhaal. Om God te sien, en dankbaar te wees, en te vergeet van jouself en jou ambisies, is binne bereik van ons almal. En daarmee saam die onuitspreeklike vergenoegdheid en vreugde wat die saad is van alle selfloosheid en liefde en geregtigheid teenoor ander.

Selfterapie? Daar is net twee moontlikhede, Jurie. Of jy weet nie waarvan jy praat nie, of ek is die briljantste terapeut wat nog ooit geleef het. Veral as ek in ag neem hoe mislik, miserabel en depressief ek was voor my terapie.

(Word vervolg)

Die God van die Dinge

My apologies to English readers.

So ‘n paar jaar gelede het ‘n prominente teoloog van die NG kerk in die Kerkbode geskryf dat die kerk nie meer dieselfde dink oor die “streepteologie” nie. Dit was nogal nuus vir ‘n hele klomp van ons wat destyds uit die kerk is, juis oor die “streepteologie.”

Ek onthou dit soos gister. Ek het ‘n draai by ‘n Pinksterkerk gemaak en was ietwat oorbluf dat daar mense bestaan het wie se geloof vir hulle so werklik was. Na nog ‘n besoek of drie het ek begin om my dominee (en die NG kerk) liederlik te verwyt, en kort daarna is ek met ‘n Boetman ergenis weg na my nuwe familie toe wat so baie van die Heilige Gees en sy gawes geweet het. En natuurlik kon ek om die dood toe nie verstaan hoe die klomp geleerde NG mense so oningelig kon wees nie.

Maar dit was dertig jaar gelede. En na jare se bediening in Pinkster- en Charismatiese geledere (want sien, ek word toe uiteindelik ‘n predikant in my nuwe kerk) kon ek nie help om te begin wonder of my destydse dominee dalk iets beet gehad het met sy streepteologie nie. Ek moes uiteindelik erken: As daar dan nie ‘n streep getrek is nie, dan ten minste ‘n stippellyn. So hard as wat ons almal probeer het, ons kon maar net nie die apostoliese era met sy wonderwerke laat herleef nie.

Wat my uiteindelik by die vraag gebring het: “Wat op aarde maak ek hier?” En toe ek ernstig begin besin, besef ek dat dit nie die Pinkster-klem van die Charismate was wat my as jong NG lidmaat aangegryp het nie, maar die feit dat ek God ontmoet het in hulle dienste. Ek is gekonfronteer met ‘n regverdige God voor wie ek as sondaar ineengekrimp het. Die verbondsleer waarmee ek groot geword het, het na ‘n bleek en patetiese alibi gelyk voor hierdie God wat ‘n waaragtige bekering vereis het. Ek het gebyt, “hook, line and sinker”, want iets diep binne in my het gesmag na ‘n lewende verhouding met hierdie Wese wat sy lewe in liefde vir my afgelê het.

En dit het nie net met my gebeur nie, maar met derduisende ander NG’ers in die tagtigs en negentigs. Ons het God gesoek en hom nie regtig in die kerk gevind nie. Daar was geen konfrontasie met die kruis nie, geen eis tot ware dissipelskap nie, en geen sprake van die verskriklike oproep om ons lewens op aarde prys te gee om sodoende Christus as wins te verkry nie. Ons genade was ‘n goedkoop genade, soos Bonhoeffer my later sou leer. Eintlik maar gratis, want ons is geleer dat ons so half-en-half in die hele storie in gebore is – soos klein Joodjies in die verbond in. Uitverkore verbondskinders van die soewereine God, en enige poging van ons kant af mos eintlik maar sinneloos. Daarom dat ons agter die kerkmuur gesit en rook het na katkisasieklasse. Want ons geloof en ons bestaanswêreld het mekaar nie gekruis nie.

Die nuwe Christenskap was anders. Dit het “commitment” gevra. Jy moes jou hand opsteek en met die paadjie afloop, en jou vriende het jou gesien. Dit was ‘n radikale verbintenis tot ‘n lewendige God – totaal anders as enigiets waaraan ons gewoond was. En dit het daartoe gelei dat ons vort is na die “sektes” met hulle passievolle aanbidding en evangeliepreke. Ons het ons bekeer, en op jeugkampe en straatuitreikings het ons getuienisse begin met: “Ek is aangeneem en voorgestel, maar ek het nooit die Here gedien of geken nie…” Ons het die wêreld vir die Here omgekeer, en veroorsaak dat die Charismatiese beweging in ons land begin blom het.

Maar baie van ons is uiteindelik ontnugter, want saam met die nuwe Christenskap het daar ‘n spul bagasie gekom. Ons moes hoor dat finansiële voorspoed ‘n goddelike reg was, en dat jy eers moes saai voordat jy kon maai. En toe saai ons totdat ons seerkry, en party van ons totdat ons bankrot was. Maar soos ‘n gesofistikeerde piramiede-skema het die ding darem in die boonste ouens se lewens begin werk, en dit het ons hoop gegee – vir ‘n tydjie. Ons moes hoor dat God jou baie graag wil genees, maar dat dit net kan gebeur as jou geloof groot genoeg is. Bely dit net, al het jou liggaam nog nie die boodskap gekry nie, moes ons hoor. En so het ons in die geloof vir mekaar begin lieg. Ons moes hoor dat mense wat nie in vreemde tale praat nie nooit die Heilige Gees ontvang het nie, en ons het bitter jammer gevoel vir Andrew Murray en ons godvresende oupas en oumas. Ons moes hoor van tientalle wyses waarop jy steeds deur die duiwel gebind kan wees al is jy ‘n wedergebore Christen, van bloedlyn-vloeke wat oorgedra word deur goddelose voorgeslagte, en van vloeke op Persiese tapyte en Oosterse monumentjies. Ons moes hoor dat ‘n mens kon omval in die gees en kon lag in die gees, en dat God in kerkdienste wêreldwyd besig was om skitterwit westerse tande in soliede goud te verander terwyl die derde wêreld se tandloses tandloos gebly het. En deur al hierdie en ander golwe heen moes ons voortdurend hoor dat ons uiteindelik op die drumpel van die groot wêreldherlewing was, en dat spesifiek ons gemeente ‘n sentrale rol plaaslik sou speel.

En so het baie van ons maar weer opgepak. En van ons het nie eens die moeite gedoen om weer ‘n kerk te gaan soek nie, maar Sondae in huise begin bymekaarkom met die hoop om die verlore basics van ons geloof weer te vind. Want ons was almal moeg van wonder en sukkel. Ons was moeg van ander mense se fenominale visies wat ons heeltemal wou insluk, en ons was moeg van foefies. Ons het in die eerste plek eintlik in God belanggestel, moes ons onsself herinner, en nou het dit gevoel asof ons hom verloor het.

Inderdaad, die kanse het beter gelyk om hom by die huis te vind as by die kerk, en dit is uiteindelik presies waar baie van ons hom gevind het. In die eenvoud van gebed en die Woord; in die saam wees, saam kuier en saam eet met God se familie. In die celebration van God se volheid soos hy dit in Christus gegiet het, en uiteindelik deur Christus in ons. Ons het huis toe gekom. Letterlik en figuurlik. Naamloos, sinodeloos, “hype”-loos, tempelloos, priesterloos. Maar ons het Christus as wins gekry. En mekaar. En ons het gawes onder ons begin ontdek wat nie spectacular was nie, maar wat gestalte aan Christus in ons midde gegee het. Die priesters was weg, maar die herders het opgestaan. Die konferensiepredikers het verdwyn, maar nie die lering nie. En so kan ek aangaan. Uiteindelik was alles die moeite werd.

Destyds het ek die NG teoloog se artikel, en die ampers-apologetiese trant daarvan, interessant gevind. Dit het amper gelyk asof die streepteoloë wou verskoning maak vir hul onkunde van die verlede. Dit is seker nodig dat die kerk herbesin oor haar Pneumatologie, maar ons moet versigtig wees dat ons nie die probleem op die verkeerde plek soek nie. Die rede hoekom ‘n groot groep mense die NG kerk verlaat het in die laaste paar dekades was nie omdat hulle ‘n probleem met die kerk se Pneumatologie gehad het nie, maar omdat dit nie vir hulle gevoel het of hulle God daar ontmoet het nie. Om dit anders te stel: Ons is weg, nie omdat ons anders oor die genadegawes van die Heilige Gees wou dink nie, maar omdat ons anders oor God se teenwoordigheid in ons lewens wou dink. Die feit dat ons ge-“charismatiseer” het in die proses was bloot toevallig, en dikwels tragies.

En dit is hoekom ons weer geloop het, toe dit vir ons begin voel of die dinge van God belangriker geword het as die God van die dinge.

(Hierdie is ‘n artikel waarvan ‘n gedeelte ‘n uittreksel is uit God en die Volkie onder in Afrika wat jare gelede op LitNet verskyn het.)

Die Nuwe Formalien

My apologies to English readers. This is a response to the South African (and predominantly Afrikaans) version of the Jesus Seminar.

Sakkie Spangenberg is al weer in die nuus. Ek steur my deesdae min aan antichristelike professors, maar die toegewyde NG tannie wat die ander dag vir my sê dat die manne van die Nuwe Hervorming haar nou anders laat dink pla my wel.

Ek onthou hoe Sakkie jare terug genoem het dat dit meer nederig is om jouself ‘n Bybelwetenskaplike as ‘n teoloog te noem, en ek reken dit is uiteindelik waar sy probleem is. Elke gelowige is ‘n teoloog, soos Barth gesê het, en elke gesprek rondom God ‘n beoefening van teologie. Elke gelowige is egter nie ‘n wetenskaplike nie, want empiriese kennis en kennis van God is dimensies van mekaar verwyder. Die een is rasioneel, die ander relasioneel.

Christus self het hierdie punt beklemtoon in die versie wat die manne en vroue van die Nuwe Hervorming Netwerk so pla. Sy woorde ‘Ek is die weg, die waarheid en die lewe’, beteken eintlik maar: Jy kan nie die waarheid ken as jy my nie ken nie. Die kennis, die ‘weet’, het na ons gekom in die vorm van vleis en bene. Dit is die Johannes evangelie se groot storie: Waarheid het ‘n mens geword en onder ons kom woon. Eerder as ‘n struikelblok vir die polities korrektes, is dit die grootste inklusiewe stap wat enige god nog ooit geneem het. Kennis van God is nou nie meer beperk tot ‘n ingeligte binnekring nie, en vereis nie kognitiewe (of morele) voortreflikheid nie (of Sakkie se ‘bedrading’ wat volgens hom nie aan almal behoort nie), maar slegs die vermoë om in ‘n verhouding te staan – ‘n kwalifikasie waaraan ‘n kind voldoen. Daarom dat hy die hele wet opsom deur te versoek dat ons hom moet liefhê. Wat kan makliker as dit wees?

Jeremia, in sy kommentaar oor die nuwe verbond, het iets te sê gehad oor hierdie nuwe manier van ‘ken’: ‘Hulle sal nie meer elkeen sy naaste en en elkeen sy broer leer nie en sê: ‘Ken die Here; want hulle sal my almal ken, klein en groot onder hulle…’ Wat kan meer inklusief wees as dit?

Dit is hier waar die godsdienstige elite begin struikel en stik, want hulle posisie as onmisbare middelaars tussen die stom god en sy dowe volk word bedreig. Die leek kan en mag nie toegang tot God hê nie. Die leek het ‘n toergids nodig. En, by the way, ek is beskikbaar. Aldus Hillel, Marcion, Innocentius en Spangenberg. En so word die geskiedenis nog weereens herhaal. As ons God kan bestudeer soos Pasteur sy bakterieë bestudeer het, word kennis van God beperk tot diegene met eksklusiewe vaardighede. Hulle word dan die verligtes, ‘n neo-gnostici met mag oor die onnosel volk.

Die probleem met dié benadering is die noodwendige redusering van die godheid tot op die vlak waar hy onder ons mikroskope pas. En dit bring my terug na die twee maniere van ‘ken’. Jy kan ‘n vrou se liggaam leer ken met die reuk van rooiwyn en parfuum in die lug, of jy kan dit doen onder die reuk van formalien. Dit hang af of jy ‘n verliefde op wittebrood is of ‘n mediese student wat met sy eerste kadawer kennis maak. En die twee tipes kennis waarmee die twee ervarings afgesluit word is ligjare van mekaar verwyder, al was die onderwerp van studie dieselfde. Wie’t nou weer gesê ‘:Julle ondersoek die Skrif, omdat julle dink dat julle die ewige lewe daarin kry…Tog wil julle nie na My toe kom sodat julle die lewe kan kry nie.’?

Sakkie, die reuk van formalien hang swaar oor jou en jou kollegas se werk. Dit is hoekom julle ‘n probleem het met die opstanding, want ‘n lykskouing vereis ‘n lyk.

En dit bring my terug na die twee tipes kennis: Is ons bestudering van Christus ‘n blote lykskouing – op dieselfde vlak as ‘n mediese student wat ‘n kadawer dissekteer, of is dit die kennis wat deur liefde gebore en gevoed word? Indien eersgenoemde, het ons inderdaad die leiding van ‘n wetenskaplike nodig. Indien laasgenoemde, kan ons staatmaak op ‘n inherente waarnemingsvermoë wat nie sub-rasioneel is nie (om Piet Mulder se geliefde term te gebruik vir die gesprekke waarin hy nie betrokke wil raak nie), maar eerder supra-rasioneel. Dit transendeer een-dimensionele kogniwiteit, en het niks te doen met naïewe subjektiwisme of mistisisme nie. Raai wie weet meer van Di. Harry kan Andrew Morton se boek lees, maar Andrew kan nie Harry s’n lees nie.

Daarom onderskei Christus tussen sien en ‘sien’, en hoor en ‘hoor’. Jy het spesiale oë en ore nodig vir laasgenoemde, sê hy, en verduidelik dat dit die rede is hoekom hy in gelykenisse praat. Gelykenisse is geënkodeerde boodskappe, en hoe jy julle interpreteer sê iets van jou antennas. (Lees gerus Matt 13 en Mark 4). My skape ken my stem, sê hy, en daarom noem hy sy woord ‘n tweesnydende swaard. Wanneer hy praat vind daar ‘n polarisasie plaas.

En dan word die skape en bokke geskei…